Pliki do druku w 2025: CMYK/ICC, spady, bezpieczne marginesy, „rich black” i overprint — praktyczny przewodnik dla zamawiających i grafików

Najwięcej nerwów i poprawek w druku nie bierze się z maszyn, tylko z plików. Niedopisane spady, zły kolor (RGB zamiast CMYK), czernie złożone przypadkowo, niezablokowane fonty, a do tego włączony przypadkowo overprint — to klasyka „telefonu z drukarni”. Ten przewodnik porządkuje wymagania praktycznie: jak przygotować plik, żeby druk był przewidywalny i bez kosztownych korekt.

Kolor: CMYK, profile ICC i po co nam standaryzacja

Druk przemysłowy pracuje w przestrzeni CMYK i polega na profilach ICC, które opisują, jak farby zachowują się na danym podłożu i maszynie. Dzięki temu plik zachowuje się przewidywalnie: to, co widzisz na proofie lub skalibrowanym monitorze, ma szansę wyjść podobnie na arkuszu. Zasada jest prosta: materiały marketingowe przygotowuj w CMYK z dopasowanym profilem (np. do papieru powlekanego lub niepowlekanego). Unikaj mieszania profili bez potrzeby — jeden dokument, jeden profil docelowy.

RGB w pliku do druku — czy to zawsze błąd?

Jeśli zostawisz obrazy w RGB, RIP i tak je przekonwertuje, ale po swojemu. Lepiej mieć kontrolę. Konwertuj do CMYK na końcu procesu projektowego, po retuszu w RGB, gdy plik jest gotowy. Użyj profilu docelowego dopasowanego do nakładu (cyfra/offset) i podłoża. Dzięki temu unikniesz niespodzianek w czerwieniach i zieleni oraz „spłaszczonych” zdjęć.

Spady i marginesy bezpieczeństwa — liczby, które ratują projekty

Spad to „nadlewka” tła poza finalny format, która pozwala równo przyciąć arkusz. Standardowo przyjmij 2–3 mm spadu z każdej strony dla druku cyfrowego i 3–5 mm dla offsetu i większych formatów. Margines bezpieczeństwa to dystans od krawędzi, w którym nie umieszczasz ważnych elementów (logo, CTA, dane adresowe). Rozsądne minimum to 3–5 mm w małych formatach (ulotki, wizytówki) i 10–15 mm w dużych (plakaty, okładki katalogów). Lepiej więcej niż za mało — ratuje to nerwy przy krojeniu.

Rozdzielczość obrazów i antyaliasing cienkich elementów

Dla druku arkuszowego trzymaj zdjęcia w 300 ppi w skali 1:1 (rzeczywisty rozmiar na arkuszu). W przypadku dużych formatów oglądanych z dystansu (banery) 100–150 ppi w skali docelowej zwykle wystarczy. Cienkie linie i kontury podbij do minimum 0,25–0,3 pt dla druku cyfrowego i 0,35–0,4 pt dla offsetu; unikaj jednopikselowych siatek i mikrotekstów na tłach o niskim kontraście.

„Rich black” vs. „tekstowa czerń”

W druku rozróżniamy dwa typy czerni. Tekst i cienkie elementy powinny być czernią jednoskładnikową (K=100), co daje ostrą krawędź i unika przesunięć rejestru. Duże plamy tła i solidne bryły warto wzmacniać tzw. „rich black” (np. C=60 M=40 Y=40 K=100 albo łagodniejsza wersja, zależnie od profilu). Dzięki temu czerń jest głęboka i równomierna. Zasada praktyczna: drobny tekst — tylko K; tła i duże kształty — kontrolowany „rich”.

Overprint i knockout — jak nie zniknąć w druku

Overprint (nadruk) powoduje, że obiekt drukuje się „na” tym, co pod spodem, zamiast wybijać dziurę w tle (knockout). To funkcja potrzebna w czarnych drobnych elementach (np. cienkie linie K=100 często drukuje się z nadrukiem), ale bywa zabójcza dla jasnych obiektów. Najczęstszy błąd: logotyp w bieli ma włączony overprint i… znika po wydrukowaniu. Zasada: biały nigdy nie powinien mieć overprint; czarne drobiazgi mogą, duże czarne plamy — zależnie od ustaleń z drukarnią.

Fonty, krzywe i PDF/X

Pliki dostarczaj w PDF/X (popularne warianty dla ogólnego druku to PDF/X-1a, PDF/X-4). Osadź wszystkie fonty, a gdy masz wątpliwości — spłaszcz logotypy do krzywych. Unikaj egzotycznych efektów przezroczystości bez spłaszczenia; jeśli muszą zostać, wybierz PDF/X-4 i uzgodnij to z drukarnią. Sprawdź, czy w PDF nie ma RGB i kalibrowanych profili odbiegających od założonego standardu.

Lakier, folia, złocenie — osobne separacje i rejestr

Elementy uszlachetnień (lakier wybiórczy, folia, złoceń) wydziel w osobnych warstwach/kolorach dodatkowych (spot), nazwanych jasno (np. „VARNISH”, „HOTFOIL”). Elementy te powinny mieć 100% nasycenia i zwykle ustawiony overprint; uzgodnij z drukarnią dokładny tryb. Unikaj mikroskopijnych detali w uszlachetnieniach — lepsze są proste kształty o rozsądnej minimalnej grubości.

Biały poddruk (np. na foliach, kartonach barwionych w masie)

Druk na podłożach kolorowych lub przezroczystych często wymaga białej „maski” pod grafiką. Traktuj ją jak osobny kolor spot („WHITE_BASE”) z precyzyjnym dopasowaniem do elementów, które mają być nasycone. Zostaw kilka dziesiątych milimetra „schowania” pod grafikę, żeby uniknąć obwódek. Biały poddruk planuj od początku projektu — inaczej kolory „przesiąkną” tłem.

Kolory specjalne (Pantone) i zamiany na CMYK

Jeśli identyfikacja wymaga konkretnego koloru specjalnego, upewnij się, że drukarnia może go położyć. W wielu nakładach cyfrowych Pantone będzie symulowany w CMYK; porównaj próbki i sprawdź różnice na proofie. Przy zamianach korzystaj z oficjalnych bibliotek i pamiętaj, że na papierach niepowlekanych kolor wyjdzie jaśniej i mniej nasycony.

Proof kontraktowy i softproof — kiedy się przydają

Proof kontraktowy to wzorzec barwny z podpisem, do którego drukarnia ma „dowieźć” wynik w określonej tolerancji. Zamawiaj go przy ważnych publikacjach (okładki, katalogi, wizerunkowe materiały). Softproof na monitorze ma sens wyłącznie przy poprawnej kalibracji i po stronie, którą znasz. Proof oszczędza wielokrotne odbitki i czas na maszynie.

Checklist przed wysyłką do druku

1) Format i spady zgodne z zamówieniem. 2) Wszystkie ważne elementy w marginesach bezpieczeństwa. 3) Obrazy w CMYK i właściwej rozdzielczości. 4) Czernie: tekst K=100, duże plamy — kontrolowany „rich”. 5) Brak białych elementów z overprint. 6) Fonty osadzone lub zamienione na krzywe. 7) Uszlachetnienia i biały poddruk w spotach i opisanych warstwach. 8) PDF/X wygenerowany z dołączonymi profilami zgodnymi z założeniem. 9) Proof zamówiony, jeśli materiał jest krytyczny kolorystycznie. 10) Nazewnictwo plików czytelne (nazwa, format, wersja).

Najczęstsze błędy i jak ich uniknąć

Za mały spad i „przycięte” tła. Ustaw spad globalnie w dokumencie, nie tylko dociągaj tło ręcznie.
RGB w finalnym PDF. Sprawdź preflightem; konwertuj świadomie do CMYK z docelowym profilem.
„Znikające” biele. Wyłącz overprint dla białych obiektów i logotypów.
Miękka czernień w mikrotekście. Tekst tylko K=100, bez domieszek.
Nieprzewidywalne uszlachetnienia. Zawsze spoty i plik poglądowy z podglądem położenia.

Podsumowanie

Dobrze przygotowany plik to szybka ścieżka: mniej pytań z drukarni, mniej obróbek i powtarzanych nakładów. W praktyce wystarczy trzymać kilka reguł: CMYK z docelowym profilem, sensowne spady i marginesy, rozdzielczość adekwatna do formatu, mądre czernie, kontrola overprintu i porządny PDF/X. Jeśli materiał jest wizerunkowo ważny lub kolorystycznie wrażliwy — zamów proof, a niespodzianki znikną.

Źródła

https://www.iso.org/standard/74139.html — ISO 12647: standaryzacja procesów poligraficznych (kontrola koloru i procesów)

https://www.fogra.org/en/research/current-projects/colour-management — Fogra: materiały i badania dot. zarządzania barwą w druku

https://www.idealliance.org/certifications/g7/ — Idealliance G7: metodologia kalibracji i zgodności kolorystycznej

https://helpx.adobe.com/acrobat/using/preflight-profiles-acrobat-pro.html — Adobe: preflight i weryfikacja PDF do druku

https://www.pantone.com/color-bridge-guide — Pantone Color Bridge: przewodnik konwersji kolorów specjalnych do CMYK